Een gemeenteraadsverkiezing is een verkiezing waarbij de gemeenteraad van een gemeente wordt gekozen. Omdat voor alle gemeenten op dezelfde dag verkiezingen worden gehouden, spreekt men veelal van gemeenteraadsverkiezingen (in het meervoud).
De Nederlandse gemeenteraadsleden worden om de vier jaar gekozen.
Stemrecht hebben alle Nederlanders en EU-onderdanen die ook daadwerkelijk in Nederland wonen, mits zij 18 jaar of ouder zijn. Ook niet-Nederlanders die hier langer dan vijf jaar (legaal) verblijven, mogen stemmen. Dit in tegenstelling voor de Tweede-Kamerverkiezingen, waarvoor de Grondwet uitsluitend kiesrecht toekent aan Nederlanders, en dan ongeacht of zij hier wel of niet woonachtig zijn.
De volgende verkiezingen zijn op woensdag 3 maart 2010.
Per 1 januari 2009 telt Nederland 441 gemeenten, twee minder dan in 2008. In de Grondwet is bepaald dat het hoogste gezag in de gemeenten ('het hoofdschap') bij de gemeenteraad ligt.
Aan de verkiezingen kunnen nationale partijen, lokale partijen en individuele burgers deelnemen. Gemeenten, met name de colleges van B&W, zijn verantwoordelijk voor de organisatie van de verkiezingen.
De omvang van een gemeenteraad hangt samen met het aantal inwoners van de gemeente. De grootste gemeenteraad van Nederland (bij gemeenten met meer dan 200.000 inwoners) telt 45 leden, de kleinste 9 leden (bij gemeenten met minder dan 3000 inwoners). Het aantal raadsleden - en dus zetels - is altijd oneven. In de Gemeente Valkenburg bestaat de gemeenteraad uit 17 raadsleden.
Het college van burgemeester en wethouders (B&W) is verantwoordelijk voor het dagelijks bestuur van de gemeente. De burgemeester is voorzitter van de gemeenteraad en van het college van B&W. Wethouders worden benoemd door de gemeenteraad, burgemeesters door de regering, na een procedure waarin ook de gemeenteraad een belangrijke stem heeft.
Rode potlood
Bij de komende gemeenteraadsverkiezingen wordt wederom alom met het rode potlood gestemd. Het gebruik van stemmachines is voorlopig niet aan de orde. In 2007 trok de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties namelijk de goedkeuring voor het gebruik van stemmachines in. Bijkomend effect is dat de leden van de stembureaus meer tijd nodig hebben voor het verwerken en tellen van de stemmen.
Stembureaus
De openingstijden van de reguliere stembureaus zijn van 's ochtends 07.30 uur tot 's avonds 21.00 uur. Alleen de mobiele stembureaus mogen eerder open, maar ook niet later sluiten dan 21.00 uur.
Stemmen in Willekeurig Stembureau
Met ingang van januari 2010 is het bij de komende gemeenteraadsverkiezingen in heel Nederland mogelijk te stemmen in een willekeurig stemlokaal met een stempas. Het Stemmen in een Willekeurig Stemlokaal houdt in dat kiezers hun stem uit kunnen brengen in een stembureau naar keuze, binnen hun eigen gemeente welteverstaan. Is een kiezer niet in de gelegenheid om in zijn eigen gemeente te gaan stemmen, dan kan hij een kiezerspas aanvragen.
Identificatieplicht
Met ingang van januari 2010 dienen kiezers die hun stem uitbrengen zich te legitimeren. Deze identificatieplicht wordt ingevoerd om vast te stellen dat degene die stemt daadwerkelijk de kiesgerechtigde is. Op grond van de Wet op de identificatieplicht kunnen als geldig identiteitsdocument dienen: geldige reisdocumenten zoals een Nederlands paspoort of identiteitskaart en een geldig Nederlands rijbewijs.
Kiesgerechtigheid
Om een stem uit te kunnen brengen (actief kiesrecht) bij de gemeenteraadsverkiezingen gelden enkele vereisten. Allereerst dient de kiezer achttien jaar of ouder te zijn en mag hij niet zijn uitgesloten van het kiesrecht. Meer specifiek geldt dat de kiezer (volgens de gemeentelijke basisadministratie) op de dag van kandidaatstelling in de gemeente woont waarvoor de verkiezing plaatsvindt. Dit geldt ook voor niet-Nederlandse inwoners die minimaal vijf jaar legaal in Nederland verblijven; het hebben van de Nederlandse nationaliteit is dus geen voorwaarde voor het mogen stemmen voor de gemeenteraadsverkiezingen.
De voorwaarden om verkiesbaar te zijn (passief kiesrecht) voor de gemeenteraadsverkiezingen komen overeen met de voorwaarden voor het actief kiesrecht. Relevant voor het passief kiesrecht is nog dat de toetsdatum van de woonplaats en het leeftijdsvereiste niet de dag van kandidaatstelling is, maar de dag van (eventuele) toelating tot de gemeenteraad.
Kiezers met een beperking
In Valkenburg aan de Geul kunnen kiezers met een beperking bij alle stembureaus terecht, alle stembureaus zijn hierop ingericht.
Ook komt er een mobiel stembureau dat op 3 of 4 locaties in de gemeente aanwezig is.
Volmacht
Kiezers die op de dag van stemming niet in staat zijn om in persoon hun stem uit te brengen, kunnen bij volmacht stemmen. Dit kan op twee manieren: via een andere kiezer door middel van overdracht van de stempas aan de andere kiezer ('ondershands') en schriftelijk. Nieuw is dat bij het stemmen met een onderhandse volmacht een kopie van het identiteitsdocument van de volmachtgever dient te worden overgelegd.